Wpust pryzmatyczny

Połączenie wpustowe to połączenie rozłączne wału z piastą za pomocą elementu przenoszącego moment skręcający w postaci wpustu. Wpust pryzmatyczny zazwyczaj jest wciskany bez luzu w specjalnie wykonanych na czopach wałów rowkach wpustowych. Wystająca część wpustu pryzmatycznego lub czółenkowego wpasowywana jest, bez bocznych luzów w podobnym rowku wykonanym na piaście. Jedyny luz to luz promieniowy. Wpusty i ich kształt są w pełni znormalizowane i dobiera się je na podstawie średnicy czopa.

Rysunek przedstawiający wpust pryzmatyczny osadzony na wale z wymiarami

Charakterystyczne cechy wpustu pryzmatycznego:

Mają prostokątny przekrój.
Są najczęściej stosowane w inżynierii.
Montowane w rowkach wykonanych zarówno na wałach, jak i w otworach piast.
Zapewniają stabilne przenoszenie momentu obrotowego.

Sposoby mocowania wpustu pryzmatycznego do piasty

Wpusty pryzmatyczne mogą być:

zaokrąglone pełne
ścięte pełne
zaokrąglone jednootworowe
ścięte jednootworowe
zaokrąglone dwuotworowe
ścięte dwuotworowe
pełne zaokrąglone
jednostronnie zaokrąglone
pełne wyciskowe
zaokrąglone dwuotworowe
wyciskowe ścięte
dwuotworowe wyciskowe

wpust pryzmatyczny mocowany do wału z podcięciem wału
śrubą przykręcona do wpustu pryzmatycznego oparta na piaście o łbie okrągłym
śrubą przykręconą do wpustu pryzmatycznego oparta na piaście o łbie stożkowym
wpust pryzmatyczny zamocowany do piasty kołkiem

Konstrukcyjne odmiany wpustów

wpust pryzmatyczny zaokrąglony i sposób mocowania do wału

wpust pryzmatyczny ścięty dwuotworowy

i sposób mocowania do wału

wpust czółenkowy i sposób mocowania do wału

Zalety i wady połączenia z wpustem pryzmatycznym

Wpust pryzmatyczny oferuje szereg zalet, takich jak łatwość montażu czy normalizacja kształtu, co czyni je wygodnym rozwiązaniem zarówno w produkcji jednostkowej, jak i małoseryjnej. Niemniej jednak, warto także zwrócić uwagę na ograniczenia tego typu połączenia, które mogą wpłynąć na jego efektywność w specyficznych zastosowaniach.

Poniżej przedstawiono szczegółowe zalety i wady połączenia z wpustem pryzmatycznym, które pomogą lepiej zrozumieć jego właściwości i potencjalne zastosowania.

Zalety wpustów pryzmatycznych

Centrowanie piasty w czopie,
Łatwość montażu i demontażu,
Łatwość wykonania i produkcji (jednostkowej i małoseryjnej)
Normalizacja kształtu i pasowania

Wady wpustów pryzmatycznych

Osłabienie przekroju wału
Brak możliwości przenoszenia siły wzdłużnej
Brak zdolności do przenoszenia obciążeń zmiennych

Tabela wpustów pryzmatycznych w zależności od rozmiaru średnicy czopa wału

Średnica czopa wału d [mm]		b x h	b		h – Δ
od	do	mm	Wymiar nominalny	Tolerancja pasowania wpustu	Wymiar nominalny	Odchyłka
6	8	2 x 2	2	-0,006 – -0,031		+0,10
8	10	3 x 3	3	-0,006 – -0,031	1,4
10	12	4 x 4	4	-0,012 – -0,042	1,8
12	17	5 x 5	5		2,3
17	22	6 x 6	6		2,8
22	30	8 x 7	8	-0,015 – -0,051	3,3	+0,2 0
30	38	10 x 8	10	-0,015 – -0,051	3,3
38	44	12 x 8	12	-0,018 – -0,061	3,3
44	50	14 x 9	14		3,8
50	58	16 x 10	16		4,3
58	65	18 x 11	18		4,4
65	75	20 x 12	20	-0,022 – -0,074	4,9
75	85	22 x 14	22		5,4
85	95	25 x 14	25		5,4
95	110	28 x 16	28		6,4
110	130	32 x 18	32	-0,026 – -0,088	7,4
130	150	36 x 20	36		8,4	+0,30
150	170	40 x 22	40		9,4
170	200	45 x 25	45		10,4
200	230	50 x 28	50		11,4
230	260	56 x 32	56	-0,032 – -0,106	12,4
260	290	63 x 32	63		12,4
290	330	70 x 36	70		14,4
330	380	80 x 40	80		15,4
380	440	90 x 45	90	-0,037 – -0,124	17,4
440	500	100 x 50	100	-0,037 – -0,124	19,5